web analytics

EEN GRIEZELIG HAND REIKT NAAR BOVEN UIT HET ZOMBIE-MOERAS…

WAT ZIJN ZOMBIES?

Een zombie is een mythisch horrorwezen
Het is een lichaam teruggebracht uit de dood door magische krachten.

Definitie

Een zombie is een ondood lichaam, dat op een of andere manier weer opgestaan is uit de dood. De manier waarop dit gebeurt kan sterk verschillen. Vaak is een bovennatuurlijke macht zoals voodoo of magie er de oorzaak van, maar in recente populaire cultuur kan ook een mislukt wetenschappelijk experiment of een virus een lijk in een zombie veranderen. Het uiterlijk van de zombie is veelal dat van een rottend lijk of beschadigd lichaam.

Caraïbische folklore

De zombie vindt zijn oorsprong in Afrikaanse en Caraïbische folklore. In deze opvatting is de zombie een slaaf die na zijn dood moet doorwerken voor zijn meester, degene die hem uit de dood heeft doen herrijzen. Dez zombies houden meer van hun menselijkheid dan in de latere versies en lijken slechts afwezige of ontzielde mensen te zijn.

De zombie in de voodootraditie maakt een afwezige indruk op andere mensen. Ze reageren niet op hun eigen namen, antwoorden niet op vragen, tonen geen emoties en bewegen langzaam. De zombie is betoverd en gehoorzaamt slechts nog zijn meester. Zijn meester is vrijwel de enige die met de zombie kan communiceren door hem opdrachten te geven. De zombie is te herkennen aan zijn magere uiterlijk (iets wat vaak aan zijn ondode status wordt gekoppeld) en zijn ontzielde blik, bijvoorbeeld witte ogen.

Onderstaande tekening van Jean-noël Lafargue uit Haïti, laat een beeld van een Carabische zombie zien.

In de populaire cultuur wordt de zombie gerekend tot de ‘ondoden’ zoals vampieren.
Ze worden afgebeeld als wezens die in kerkhoven en begraafplaatsen ronddwalen.
In het algemeen, zijn ze ethisch minder plezierig om te zien, dan hun collega’s de vampieren.
Soms worden ze als half rottede lijken gebeeld, maar er zijn andere variaties.
George A. Romero wordt algemeen beschouwd als de uitvinder van de ‘moderne’ zombie zoals die hedendaags te zien is in speelfilms, boeken en stripboeken.

FRANKENSTEIN

Mary Shelley’s Frankenstein is een voorafschaduwing van een groot aantal 20e-eeuwse ideeën over zombies, maar is toch geen echte ‘zombieroman’. 
Op wraak beluste zombies waren wel prominent aanwezig in de EC Comics uit de vroege jaren 1950. George A. Romero noemt zelf Tales from the Crypt als belangrijke invloed.
Er zijn ook taalloze films gemaakt over zowel zombies in het algemeen als Frankenstein in het bijzonder.
Hieronder laat een poster van zo een film zien.

HET ONTSTAAN VAN HET VERHAAL

Portret van Mary Shelley, gedateerd 1840, National Portret Gallery London.

Frankenstein is een roman van de Engelse schrijfster Mary Shelley, met als ondertitel the Modern Prometheus.

Het werk kan gerekend worden tot de traditie van de gothic novel die populair was in de tweede helft van de 18e en 19e eeuw.

Opvallende kenmerken van deze romans waren: geheimzinnigheid, verderf, verval, geesten, vampieren, zoals (Dracula), krankzinnigheid en dergelijke. Frankenstein van Shelley wordt ook wel gezien als het eerste voorbeeld van sciencefiction.

Ten onrechte wordt de naam Frankenstein vaak verbonden aan het in het verhaal geschapen monster. Het is echter de naam van de persoon die het monster schiep.

Portret van Lord Byron: gekleurde portret. Datum 1873

In 1816 brachten Mary en haar latere echtgenoot, de dichter Percy Bysshe Shelley, een bezoek aan Lord Byron in Zwitserland. Na het lezen van een bloemlezing van Duitse spookverhalen, daagde Byron zijn vrienden, waaronder ook zijn arts Polidori uit om ieder een eigen verhaal te schrijven.

Alleen Polidori slaagde erin een afgerond verhaal te bedenken. Mary deed wel een idee op, waarmee de basis voor Frankenstein werd gelegd. Byron zelf schreef een fragment gebaseerd op de vampierverhalen die hij tijdens zijn reizen door de Balkan had gehoord. Polidori gebruikte dit fragment om de roman The Vampyre te schrijven (gepubliceerd in 1819, die als inspiratie gold voor alle daaropvolgende vampierverhalen.

HET VERHAAL FRANKENSTEIN

Het verhaal begint als kapitein Walton op zijn schip ten noorden van de poolcirkel, op de Noordpool vast komt te zitten in het ijs. Samen met zijn bemanning ziet hij in de verte een figuur met een hondenslee over de ijsvlakte trekken. De dag erna, als het ijs terug gebroken is en de boot van Walton vrijkomt, wordt een tweede hondenslee opgemerkt, ronddrijvend op een ijsschots. De uitgehongerde en zieke man die deze hondenslee bestuurt blijkt Victor Frankenstein te zijn. Hij wordt aan boord gehaald en vertelt zijn levensverhaal:

Op jonge leeftijd al verlaat de intelligente en nieuwsgierige Victor Frankenstein zijn geliefde familie in Zwitserland om te gaan studeren in Duitsland. Tijdens zijn onderzoekingen ontdekt hij een manier om levenloos materiaal tot leven te brengen. Met grote geestdrift werkt hij aan zijn vinding en tracht op die manier een vriend en metgezel te scheppen. Hij gebruikt hiervoor materiaal afkomstig van diverse lijken. Hierbij streeft hij naar schoonheid. Groot is dan ook zijn ontzetting als het schepsel tot leven komt en verre van volmaakt blijkt te zijn. Hoewel het niet onvriendelijk is en zelfs naar hem glimlacht, ontvlucht Victor in paniek zijn laboratorium. Het schepsel verdwijnt.

Frankenstein werkt hard door aan zijn studie en wordt door oververmoeidheid langdurig ziek. Na zijn herstel krijgt hij een brief van thuis, waarin hem wordt verteld dat zijn jongste broer is vermoord. Meteen reist hij af naar Zwitserland. In de buurt van Genève aangekomen ziet hij het schepsel en raakt ervan overtuigd dat het zijn broer heeft gedood. Het monster vertelt hem later dat het doden van de kleine William min of meer per ongeluk was gegaan; hij wilde dat William niet zou schreeuwen. Hij vertelt ook dat hij veel heeft geleerd door het bekijken en bestuderen van een familie. Zo leerde hij lezen en kwam erachter dat hij door Frankenstein was gemaakt, alsook waar de familie van Frankenstein zich bevond.

Bij thuiskomst blijkt de meid Justine van de moord beschuldigd te zijn. Zij wordt veroordeeld en terechtgesteld. Om van de slag te herstellen gaat Frankenstein de bergen in en ontmoet zijn schepsel op een gletsjer. Het monster blijkt intussen goed te kunnen spreken en beschrijft zijn opeenvolgende gevoelens van verwarring, afwijzing en haat. Hij verklaart te hebben leren spreken door een gezin door een gat in de muur te observeren. In het geheim beloonde hij hen daarvoor met goede daden, maar toen zij hem ontdekten, verjoegen ze hem. Ieder die hem ziet reageert op dezelfde manier. Nu heeft hij echter nog maar een wens: hij vraagt Frankenstein een vrouw voor hem te scheppen. Deze stemt hierin toe, maar halverwege het proces vernietigt hij dit nieuwe schepsel uit angst dat het een kwaadaardig wezen zou worden en anderen pijn zou doen. Het monster reageert hierop met het doden van Frankensteins beste vriend. Op de avond van Frankensteins bruiloft doodt hij ook diens vrouw. Van verdriet sterft ook de vader van Frankenstein, en blijft Victor dus alleen over. Hierop jaagt Victor zijn monster op en volgt het tot aan de ijsvlakte rond de noordpool.

Daarmee is het verhaal weer op het punt waar het begon. Die avond sterft Frankenstein aan boord van het schip aan de gevolgen van de ontberingen die hij heeft geleden. Niet veel later komt ook het monster aan boord van het schip. Hij betuigt zijn grote spijt over wat hij zijn schepper en andere mensen heeft aangedaan. Hij zweert zelfmoord te zullen plegen en verdwijnt

FILMS

Boris Karloff als het monster van Frankenstein

Frankenstein is een Amerikaanse drama-horrorfilm uit 1931 onder regie van James Whale. Deze baseerde het verhaal op het toneelstuk dat  Peggy Webling schreef op basis van Mary Shelley’s boek.

Het verhaal van de film vertoont wel een groot aantal verschillen met dat van het boek. Voor Boris Karloff betekende zijn rol als het monster een doorbraak. De film werd een groot succes en kreeg meerdere vervolgen. 

In 1973 verscheen een televisie series, met o.a. de acteurs James Mason, Leonard Whiting, Michael Sarazzin en Jane Seymour.
Het heette Frankenstein: The True Story.

MUZIEK & VIDEO

Foto Michael Jackson 2nd June 1988. “Wiener Stadion” venue in Vienna, Austria.- Bron: Wikimedia Commons. Fotograaf: Zoran Veselinovic

Een van de beroemdste video clips, waarin zombies voorkomen, is Thriller, van Michael Jackson.

Michael begint eigenlijk als een weerwolf, maar verandert later tot een zombie, die een dans doet, samen met een collectie horror wezens uit een nabijgeleden kerkhof.